Başlangıçta hızlı bir zafer vadeden ABD Başkanı Donald Trump, gelinen noktada beklediği sonucu elde edebilmiş değil. Çatışmalar, kırılgan bir ateşkes süreciyle yavaşlamış olsa da tarafların kesin bir üstünlük sağladığını söylemek zor. Brookings Institution uzmanlarından Melanie Sisson’un da ifade ettiği gibi, mevcut tablo “kazananı olmayan bir savaş” görünümü veriyor.

Savaşın en ağır bedelini ise İran halkı ödüyor. ABD ve İsrail’in düzenlediği yoğun hava saldırıları sonucunda binlerce hedef vurulurken, aralarında sivillerin de bulunduğu 3 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Ülke içinde baskı politikaları sertleşirken, yüzlerce idam vakası ve geniş çaplı internet kesintileri yaşandı. Ekonomik açıdan ise İran ciddi bir daralma sürecine girdi; işsizlik artarken yoksulluk daha da derinleşti.

Çatışmanın etkileri yalnızca İran’la sınırlı kalmadı. Lübnan da savaşın içine çekildi. Hizbullah ile İsrail arasında yeniden tırmanan gerilim, ülkeyi büyük bir yıkımla karşı karşıya bıraktı. İsrail’in hava ve kara operasyonları sonucu binlerce kişi yaşamını yitirirken, yüz binlerce insan yerinden edildi. Özellikle Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından gerilim daha da tırmandı ve çatışmalar bölgesel bir krize dönüştü.

Körfez ülkeleri de bu süreçten ciddi şekilde etkilendi. İran’ın misilleme saldırıları Birleşik Arap Emirlikleri başta olmak üzere birçok ülkeyi hedef alırken, Hürmüz Boğazı’nın kapanması enerji ihracatını sekteye uğrattı. Irak, Katar ve Kuveyt gibi ülkeler ekonomik büyüme beklentilerini aşağı çekmek zorunda kaldı.

Savaşın küresel etkileri ise oldukça geniş kapsamlı. ABD’de artan yakıt fiyatları ve ulaşım maliyetleri enflasyonu yukarı çekerken, dünya genelinde enerji ve gıda fiyatları ciddi şekilde yükseldi. Bu durum özellikle gelişmekte olan ülkelerde ekonomik baskıyı artırdı. Uluslararası Para Fonu küresel büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etti.

İç politikada ise Donald Trump için süreç giderek daha riskli hale geliyor. CNN tarafından derlenen anketlere göre, Trump’ın kamuoyu desteği kısa sürede %37 seviyelerine kadar geriledi. Savaşın uzaması, siyasi maliyeti artırırken belirsizlik de derinleşiyor.

İsrail cephesinde ise Başbakan Binyamin Netanyahu, İran’ın askeri kapasitesine verilen zarar sayesinde kısa vadede iç politik avantaj elde etmiş görünüyor. Ancak savaşın uzaması, hem güvenlik risklerini artırıyor hem de uluslararası baskıyı yoğunlaştırıyor. İsrail kamuoyunda da savaşın kazanıldığına dair güçlü bir inanç oluşmuş değil.

İran tarafında ise rejim ağır kayıplar vermesine rağmen ayakta kalmayı başardı. Üst düzey birçok yetkili hayatını kaybetse de Tahran yönetimi kontrolü tamamen yitirmedi. Hürmüz Boğazı üzerindeki stratejik etkisini sürdürmesi ise İran’a önemli bir diplomatik koz sağladı.

Öte yandan savaşın dolaylı kazananları da dikkat çekiyor. Çin, enerji stokları ve alternatif tedarik kaynakları sayesinde krizi görece daha az hasarla atlatırken, ABD’nin küresel itibar kaybından diplomatik avantaj elde etme potansiyeline sahip. Enerji devleri de yükselen petrol fiyatlarından büyük kazanç sağladı. Chevron, Shell ve ExxonMobil gibi firmalar kârlarını artırırken, bu durum “ekstra kâr vergisi” tartışmalarını da beraberinde getirdi.

Bir diğer dikkat çeken kazanan ise Rusya oldu. Yükselen petrol ve gübre fiyatları sayesinde Rus ekonomisi önemli gelir artışı yaşadı. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, Rusya’nın enerji gelirleri yalnızca bir ay içinde neredeyse iki katına çıkarak 19 milyar dolara ulaştı.

Sonuç olarak, iki ayı geride bırakan bu savaş; askeri başarıdan çok ekonomik, siyasi ve insani kayıplarla anılıyor. Tarafların net bir zafer elde edemediği bu süreçte, küresel sistemin kırılganlığı bir kez daha ortaya çıkarken, savaşın uzun vadeli etkilerinin daha da derinleşmesi bekleniyor.

Dünya bugün bize bir masal anlatıyor. Adı “istikrar”, sahnesi Orta Doğu, figüranları ise bölge halkları… Oysa perde arkasında dönen oyun son derece tanıdık. Tarih bize defalarca gösterdi ki; savaşlar, krizler ve kaoslar bir gecede doğmaz. Planlanır, kurgulanır ve ihtiyaç duyulduğunda sahaya sürülür.

Çünkü her imparatorluk, gücü zayıfladığında aynı refleksi gösterir. ABD ve İsrail’in bugün sergilediği tablo tam da budur. Küresel ekonomik düzen ciddi bir sarsıntı içindedir. Paranın itibarı aşınmış, güven mekanizması çökmüş, borçla ayakta duran sistem alarm vermeye başlamıştır. Uzun yıllar dünyayı finansal baskıyla yöneten ABD, artık aynı araçlarla sonuç almakta zorlanmaktadır. İşte bu noktada algı, manipülasyon ve kontrollü krizler devreye sokulur.

Altın, gümüş, enerji kaynakları ve yer altı zenginlikleri… Hepsi aynı satranç tahtasının taşlarıdır. Ekonomik gücü zayıflayan ABD, askeri gücünü sahneye sürerek hâlâ güçlü olduğu izlenimini vermeye çalışmaktadır. Ancak binlerce kilometre öteden bir coğrafyaya “güvenlik” adına yerleşmek, gücün değil tükenmişliğin göstergesidir. Silah konuşuyorsa, masada para eksiktir. Savaş, ekonomik iflasın başka bir dilidir.

İsrail ise bu denklemde bölgesel bir ileri karakol gibidir. ABD ile çıkar ortaklığı açıktır. Biri küresel hegemonya hesabı yapar, diğeri bölgesel üstünlük ve yayılma stratejisini derinleştirir. İdeolojik kılıflar değişebilir; ancak hedef aynıdır: Orta Doğu’nun enerji hatları, yer altı zenginlikleri ve zayıflatılmış devlet yapıları.

Bugün İran üzerinden yürütülen söylemler tesadüf değildir. Döviz baskısı, ekonomik boğma politikaları, rejim çözülüyor manşetleri ve iç karışıklık algıları modern çağın psikolojik savaş yöntemleridir. Önce ekonomiyi vurur, sonra toplumu yorar, ardından bakın, kendileri çöktü diyerek müdahaleyi meşrulaştırırlar.

Ama bu oyun artık gizli değil. Kaosu kim üretiyor, kim yönetiyor, kim kâr ediyor sorusunu sormayanlar sadece gürültüyü duyar. Oysa Orta Doğu’da akan kanın, bitmeyen savaşların ve yıkılan şehirlerin arkasında hangi başkentlerin olduğu herkesin malumudur.

Millî duruş tam da burada başlar. Gerçeği adıyla anmakta.

ABD’nin her askeri hamlesi ekonomik bir alarmdır. İsrail’in her saldırgan politikası bölgeyi ateşe atan yeni bir gerilim hattıdır.

Ve tarih bize şunu da söyler: Algıyla ayakta duran düzenler kalıcı olmaz.
Krizle beslenen sistemler, eninde sonunda krizin altında kalır.
Hiçbir güç, başkalarının kaynaklarıyla sonsuza kadar hüküm süremez.

Türkiye ve bu coğrafyanın halkları için mesele nettir: Kendi aklına, kendi gücüne ve kendi birliğine sahip çıkmak.
Başkasının yazdığı senaryoda figüran olmayı reddetmek.

Bu günkü Pazar sohbetimizin özü şudur: Manşete değil menfaate bakın.
Kimin bağırdığına değil, kimin kazandığına odaklanın.
Kim savaşıyor değil, kim zenginleşiyor diye sorun.

Cevabı bulan, gerçeği de görür.