İran’ın Bloke Edilen Varlıkları İçin 12 Milyar Dolarlık Taahhüt

İran devlet televizyonunda paylaşılan bilgilere göre, mutabakat taslağında ABD’nin İran’a ait yurt dışında bloke edilmiş mali kaynakların bir bölümünün serbest bırakılmasına yönelik taahhüt verdiği belirtiliyor.

Taslağa göre Washington yönetimi, İran’ın erişimi kısıtlanan varlıklarının yaklaşık 12 milyar dolarlık kısmına 60 gün içerisinde ulaşabilmesini sağlayacak adımlar atmayı değerlendirecek. Bu maddenin, taraflar arasındaki ekonomik gerilimin azaltılmasına yönelik önemli başlıklardan biri olduğu ifade ediliyor.

Hürmüz Boğazı İçin Yeni Düzenleme İddiası

Mutabakat taslağında en dikkat çeken maddelerden biri ise dünya enerji ticaretinin en kritik noktalarından biri olarak kabul edilen Hürmüz Boğazı’na ilişkin düzenlemeler oldu.

İddialara göre İran, boğazdan geçiş yapacak gemilerin statüsünü ve niteliğini değerlendirme konusunda geniş yetkilere sahip olacak. Taslak metinde, İran tarafından tehdit olarak değerlendirilen yükleri taşıyan ya da nihai işletmecisinin İran karşıtı olduğu düşünülen gemilerin ticari gemi statüsünde kabul edilmeyebileceği belirtiliyor.

Bu kapsamda söz konusu gemilerin belirlenen deniz koridorlarından geçişine izin verilmemesi de gündeme gelebilecek düzenlemeler arasında yer alıyor.

Küresel Enerji ve Ticaret Açısından Kritik Öneme Sahip

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının önemli bir bölümünün geçtiği stratejik bir su yolu olarak biliniyor. Bu nedenle boğazdaki geçiş kurallarında yaşanabilecek herhangi bir değişiklik, yalnızca bölgesel dengeleri değil küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip bulunuyor.

Uzmanlar, söz konusu düzenlemelerin hayata geçirilmesi halinde uluslararası deniz taşımacılığı ve enerji güvenliği açısından yeni tartışmaların ortaya çıkabileceğine dikkat çekiyor.

Taslak Metin Henüz Resmiyet Kazanmadı

İran medyasında yer alan bilgilere göre, kamuoyuna yansıyan metin henüz resmi bir anlaşma niteliği taşımıyor. Taslağın İranlı yetkililer tarafından değerlendirme sürecinde olduğu ve nihai kararın verilmediği belirtiliyor.

Bu nedenle söz konusu maddelerin anlaşmanın son halinde yer alıp almayacağı konusunda kesin bir durum bulunmuyor. Taraflardan da şu ana kadar mutabakatın içeriğine ilişkin resmi ve bağlayıcı bir açıklama yapılmış değil.

Buna rağmen ortaya çıkan taslak metin, İran-ABD ilişkilerinde yeni bir diplomatik sürecin şekillenebileceğine dair değerlendirmeleri beraberinde getirdi.

Trump, başta Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri olmak üzere bölge ülkelerinin İbrahim Anlaşmaları sürecine dahil olması gerektiğini savundu. ABD Başkanı, bu ülkelerin Washington’a karşı sorumluluk taşıdığını öne sürerek, “Bize borçlular” ifadesini kullandı.

Açıklamasında İran ile yürütülen olası diplomatik süreçlere de değinen Trump, Körfez ülkelerinin İsrail ile normalleşmeye yanaşmaması halinde Tahran ile yapılacak bir anlaşmanın da zora girebileceği mesajını verdi. Trump, “Suudi Arabistan, Katar, BAE ve diğer ülkelerin İbrahim Anlaşmaları’na katılmasını istiyorum. Eğer bunu yapmazlarsa İran anlaşmasının gerçekleşeceğinden emin değilim” dedi.

Hürmüz Boğazı Çıkışı Dikkat Çekti

Küresel enerji sevkiyatı açısından kritik önemde bulunan Hürmüz Boğazı hakkında da konuşan Trump, boğazın ilerleyen süreçte tamamen açık hale geleceğini söyledi. ABD Başkanı, “Doğru zaman geldiğinde Hürmüz Boğazı’ndan geçişler serbest olacak. Burası herkese açık bir geçiş noktası olacak ve hiç kimse kontrol edemeyecek” ifadelerini kullandı.

Trump’ın açıklamalarındaki en sert bölüm ise Umman’a yönelik sözleri oldu. Hürmüz üzerindeki stratejik konumuyla dikkat çeken Umman’ın da ABD’nin yaklaşımına uygun hareket etmesi gerektiğini savunan Trump, aksi durumda ağır sonuçlarla karşılaşabileceklerini ima etti.

İbrahim Anlaşmaları Yeniden Gündemde

Trump’ın yeniden gündeme taşıdığı İbrahim Anlaşmaları, ilk kez 2020 yılında ABD arabuluculuğunda hayata geçirilmişti. Sürecin temel amacı, İsrail ile Arap ülkeleri arasındaki diplomatik ilişkilerin normalleşmesini sağlamaktı.

Anlaşmalar kapsamında taraf ülkeler arasında diplomatik temasların artırılması, ekonomik iş birliklerinin geliştirilmesi ve güvenlik alanında ortak projelerin oluşturulması hedefleniyor.

Söz konusu anlaşmalara ilk olarak Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn katılmış, daha sonra Fas ve Sudan da sürece dahil olmuştu.

Filistin Meselesi Tartışma Konusu Olmayı Sürdürüyor

İbrahim Anlaşmaları’nın en çok eleştirilen yönlerinden biri ise Filistin meselesini ikinci plana ittiği yönündeki değerlendirmeler oldu. Anlaşmaların, bağımsız Filistin devletinin kurulmasını ön şart olarak kabul etmemesi birçok çevrede tepkiye neden olmuştu.

Ortadoğu’daki bazı siyasi çevreler ve Filistin destekçileri, normalleşme sürecinin İsrail-Filistin sorununu çözmeden ilerletilmesini bölgedeki dengeler açısından riskli buluyor.

Son aylarda bölgede tansiyonu yükselten krizler, özellikle deniz ticareti ve enerji sevkiyatı açısından kritik bir nokta olan Hürmüz Boğazı üzerinde yoğunlaşmıştı. Bu süreçte zaman zaman askıya alınan geçişler, küresel petrol akışında ciddi endişelere yol açmıştı. Ancak İran’ın son kararıyla birlikte boğazın yeniden ticari geçişlere açılması, piyasalarda rahatlama yarattı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi tarafından yapılan açıklamada, Lübnan’da sağlanan ateşkes anlaşmasının ardından Hürmüz Boğazı’nda tüm ticari gemi trafiğinin yeniden başlatıldığı belirtildi. Açıklamada, İran Limanlar ve Denizcilik Teşkilatı tarafından belirlenen koordineli güzergâhlar üzerinden geçişlerin güvenli şekilde sürdürüleceği ifade edildi. Ancak bu kararın yalnızca ateşkes süresi boyunca geçerli olduğu vurgulandı.

Bu gelişmenin ardından ABD Başkanı Trump, sosyal medya platformu üzerinden yaptığı paylaşımda İran’ın kararını memnuniyetle karşıladığını ve bu adımın küresel ticaret açısından olumlu bir gelişme olduğunu ifade etti. Trump, İran’ın boğazı açma kararının uluslararası deniz taşımacılığı için kritik önem taşıdığını belirtirken, ticaretin yeniden normal akışına dönmesinden dolayı teşekkür mesajı yayımladı.

Trump’ın açıklamasında dikkat çeken bir diğer unsur ise askeri ve diplomatik dengeye ilişkin ifadeleri oldu. ABD’nin bölgedeki askeri varlığına atıfta bulunan Trump, bazı güvenlik önlemlerinin İran ile ilgili süreçler tamamlanana kadar süreceğini belirtti. Bu ifadeler, Washington-Tahran hattında gerilimin tamamen sona ermediğine işaret etti.

Ayrıca Trump, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü NATO hakkında da sert değerlendirmelerde bulundu. NATO’dan yardım konusunda kendisine gelen bir telefon görüşmesini aktaran Trump, ittifakın bazı krizlerde yeterince etkili olmadığını savundu. Açıklamasında, NATO ülkelerinin yalnızca kendi çıkarlarına uygun durumlarda hareket ettiğini öne süren Trump, örgütü “kağıttan kaplan” olarak nitelendirdi. Bu sözler, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.

Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, küresel enerji piyasalarında da hızlı etkiler yarattı. Petrol taşımacılığının önemli bir kısmının geçtiği bu stratejik su yolunun tekrar güvenli hale gelmesi, özellikle petrol fiyatlarında dalgalanmayı azaltan bir faktör olarak değerlendiriliyor. Uzmanlara göre, boğazın açık kalması küresel arz güvenliği açısından kritik bir rahatlama sağladı.

Öte yandan diplomatik kaynaklar, İran’ın bu adımını tamamen iyi niyet göstergesi olarak değil, bölgesel pazarlıkların bir parçası olarak değerlendirdiklerini belirtiyor. Lübnan’daki ateşkesin yanı sıra İran’a ait bazı dondurulmuş varlıkların serbest bırakılacağı yönündeki iddialar da bu kararın arka planında etkili oldu.

Bölgedeki gelişmeler, İran-ABD ilişkilerinin hâlâ kırılgan bir zeminde ilerlediğini gösteriyor. Her ne kadar Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin yeniden başlaması kısa vadede olumlu bir tablo çizse de, uzmanlar uzun vadeli bir istikrar için kapsamlı bir diplomatik anlaşmanın gerekli olduğuna dikkat çekiyor.

Genel olarak değerlendirildiğinde, Trump’ın açıklamaları ve İran’ın aldığı karar, Orta Doğu’daki gerilimin tamamen sona ermediğini ancak kontrollü bir yumuşama sürecine girildiğini ortaya koyuyor. Küresel piyasalar ise bu gelişmeleri yakından izlemeye devam ediyor.

İki ülke arasında sağlanan mutabakat kapsamında silahlar en azından iki hafta boyunca susacak. Bu geçici ateşkes, taraflar arasında tansiyonun düşürülmesi adına önemli bir adım olarak değerlendirilse de, yapılan açıklamalar sürecin kırılgan yapısını gözler önüne seriyor. Ateşkesin ardından gelen ilk üst düzey değerlendirme ise doğrudan İran’ın dini liderinden geldi.

Hamaney konuşmasında, İran’ın barıştan yana bir tutum sergilediğini açıkça ifade etti. Ancak bu barış isteğinin, ülkenin haklarından feragat edeceği anlamına gelmediğini özellikle vurguladı. İran halkının onurunu ve bağımsızlığını korumakta kararlı olduklarını dile getiren Hamaney, “Savaş istemiyoruz ama haklarımızdan da vazgeçmeyeceğiz” sözleriyle bu duruşu net bir şekilde ortaya koydu.

İran lideri, konuşmasının önemli bir bölümünü halkına ayırdı. Savaş sürecinde gösterilen direniş ve dayanışma için vatandaşlara teşekkür eden Hamaney, İran halkını “kahraman” olarak nitelendirdi. Ülkenin bu süreçten güçlenerek çıktığını savunan lider, İran’ın artık daha büyük bir güç olma yolunda ilerlediğini belirtti. Bu ifadeler, iç kamuoyunda moral ve birlik mesajı olarak değerlendirilirken, dış dünyaya da güçlü bir siyasi mesaj niteliği taşıdı.

Hamaney’in açıklamalarında dikkat çeken bir diğer başlık ise ABD’ye yönelik talepler oldu. İran’ın uğradığını iddia ettiği zararların karşılıksız bırakılmayacağını belirten lider, her türlü maddi kayıp için tazminat talep edeceklerini ifade etti. Ayrıca hayatını kaybedenler için de hesap sorulacağını dile getirdi. Bu söylem, ateşkesin kalıcı bir anlaşmaya dönüşmesinin önünde önemli bir pazarlık başlığı olarak öne çıkıyor.

Konuşmasında bölge ülkelerine de seslenen Hamaney, özellikle Körfez ülkelerine yönelik mesajlar verdi. Bölgedeki gelişmelerin doğru okunması gerektiğini belirten İran lideri, komşu ülkelere “doğru yerde durma” çağrısında bulundu. Dış güçlerin vaatlerine karşı dikkatli olunması gerektiğini söyleyen Hamaney, bu ifadeleriyle bölgesel dengelere yönelik uyarılarda bulundu.

Öte yandan, son günlerde gündeme gelen Hürmüz Boğazı tartışmalarına da değinen Hamaney, bu konuda detay vermekten kaçındı ancak önemli bir değişimin sinyalini verdi. “Hürmüz Boğazı’nın yönetiminde yeni bir aşamaya gireceğiz” ifadesi, enerji güvenliği ve küresel ticaret açısından kritik öneme sahip bu geçiş noktasıyla ilgili yeni gelişmelerin yaşanabileceğine işaret etti. Bu açıklama, uluslararası kamuoyunda da dikkatle takip ediliyor.

Ateşkes sürecine rağmen tarafların söylemleri, gerilimin tamamen sona ermediğini ve diplomatik müzakerelerin zorlu geçeceğini gösteriyor. İran’ın hem iç hem dış politikaya yönelik verdiği mesajlar, önümüzdeki dönemde bölgedeki güç dengelerinin nasıl şekilleneceği konusunda belirleyici olabilir.

Sonuç olarak, geçici ateşkes kısa vadede çatışmaları durdurmuş olsa da, tarafların karşılıklı talepleri ve sert söylemleri kalıcı bir çözümün henüz uzak olduğuna işaret ediyor. İran’ın kararlı duruşu ve ABD’ye yönelttiği talepler, önümüzdeki süreçte yapılacak müzakerelerin seyrini doğrudan etkileyecek gibi görünüyor.

ABD Başkanı Trump, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, bazı basın organlarında yer alan iddiaların gerçeği yansıtmadığını belirtti. Trump, General Caine’in İran’la askeri bir çatışmaya karşı olduğu yönündeki haberlerin tamamen yanlış olduğunu ifade etti.

Trump açıklamasında, İran’a yönelik askeri bir karar alınması halinde General Caine’in orduyu etkin bir şekilde yöneteceğine güvendiğini dile getirdi. Caine’in savaş istemediğini ancak böyle bir durumda ABD’nin üstünlük sağlayacağına inandığını aktardı.

“Kararı ben veririm” mesajı

Trump, İran konusunda nihai karar merciinin kendisi olduğunu vurgulayarak, diplomatik çözümün öncelikleri arasında yer aldığını belirtti. Ancak anlaşma sağlanamaması durumunda, bunun İran ve İran halkı için olumsuz sonuçlar doğurabileceğini söyledi.

Bu açıklamalar, daha önce General Caine’in Trump’ı olası bir İran operasyonunun uzun sürebilecek bir çatışmaya dönüşebileceği konusunda uyardığı yönündeki iddiaların ardından geldi. Söz konusu iddia, ABD merkezli Axios haber sitesinin, görüşmeler hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberle gündeme gelmişti.

İran ile ABD arasında nükleer müzakereler yeniden başladı

İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki nükleer görüşmeler, Haziran 2025’te İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırılarının ardından kesintiye uğramıştı.

Taraflar, müzakereleri yeniden başlatmak amacıyla 6 Şubat’ta Umman’da bir araya geldi. İkinci tur görüşmeler ise 18 Şubat’ta İsviçre’nin Cenevre kentinde gerçekleştirildi.

Yetkililer, ABD ve İran heyetlerinin 26 Şubat’ta yeniden Cenevre’de buluşmasının planlandığını açıkladı. Görüşmelerin, iki ülke arasındaki gerilimin azaltılması ve nükleer program konusunda ilerleme sağlanması açısından kritik öneme sahip olduğu değerlendiriliyor.